H. P. GRICE E J. L. SPERANZA: LA CONVERSAZIONE -- I VERBALI: Q
Catalogue
Raisonné of J. L. Speranza’s Publications – H. P. Grice e J. L. Speranza: La
Conversazione – I Verbali: Q
Verbali:
Quattromani
Grice:
Quattromani, proprio ieri ho avuto uno scambio recente con Speranza: mi ha
fatto un complimento così ben congegnato che lui stesso l’ha chiamato “da poeta
latino in borghese”. E io gli ho risposto che, se continua così, finiremo per
citare Catone anche quando ordiniamo da bere.
Quattromani: A
Cosenza succede: tra Catone, Virgilio e Orazio, la lode non arriva mai “nuda”;
arriva vestita, e spesso cambia abito a metà strada. È il bello della
translatio: la cosa resta, ma il recipiente muta.
Grice: Speranza
e io ci siamo ritrovati a ridere su una sua frase, che non posso ripetere senza
che si senta il trasporto. Mi ha detto, più o meno: “Tu sei il miele nel mio
vino.” E lì ho capito perché funziona: non sta facendo gastronomia, sta
spostando il peso di “sei il mio vanto” su una coppa, così l’affetto passa
senza mettersi in posa. E infatti la formula “sei il X nel mio Y” non è un
sinonimo: è un trasferimento, come quando Virgilio ti fa capire una cosa enorme
con un’immagine piccola e domestica.
Quattromani:
Implicatura traslativa la vostra, come Speranza la chiamerà volentieri —
evitando a ogni costo quel grecismo, μεταφορά, quando translatio fa il lavoro meglio e con più decoro romano. Perché qui
non avete “abbellito” una frase: l’avete trasferita in un altro campo per farla
dire con misura. E questa è la lezione che io trovo in Catone, Virgilio e
Orazio: la translatio non serve a fare ornamento, ma accesso — proprio come
quando io rendo Telesio “ristretto in brevità” e in lingua toscana, perché la
sostanza circoli. Se poi Speranza insiste che “miele nel vino” vale più di una
definizione, io non lo contraddirò: in certe conversazioni, la prova migliore è
che la frase resta in bocca senza far rumore.
Grice’s weekly essay
assignment as Tutor in Philosophy, St. John’s: .” Is Quattromani the name of
ONE philosopher? (A) If ‘Yes’: justify your answer in terms of his known
oeuvre; (B) If ‘No’: supply the other Quattromani [(C) Would that not make him
Ottomani? Counter‑justify.] (D) State a corollary that would follow from your
declining to give a yes‑or‑no answer to the original question.
Verbali:
Quintilio
GRICEVS: Quintile,
modo cum collega philosopho Spe sermonem habui; ille mihi dixit te in horto
Romano non solum herbas, sed etiam mores colere—et Virgilium ipsum inter vites
ambulantem quasi discipulum videre.
QVINTILIVS: Ita
est, GRICE. In horto, etiam philosophi discunt: humus docet, quid sit satis.
Ego cum Siro et Philodemo didici, et Virgilius—qui carmina faciebat—saepe
nostras sententias in versus transferebat, interdum nimis lepide.
GRICEVS: Spes
et ego mirabamur (et risimus, fateor) quod Virgilius, cum de vitiis scriberet,
interdum cupiditatem et adulationem quasi geminas confundere videbatur—quasi
eadem manus et rapere et blandiri posset. At in horto fit ut intellegas:
cupiditas non est solum plus habere velle, sed nimis habere velle; adulatio non
est solum laudare, sed emere laude. Et qui utrumque amat,
saepe “simpliciter” loqui vult, ut plures capiat—sed hortus, si nimis
simplicas, nec fructum nec doctrinam reddit.
QVINTILIVS:
Implicatura vestra—Spei et tua—et avidam se et adulatoriam habet (ut etiam
Spes, quamvis verecundus, fateatur). Sed cave: non dicam eam “mordacem”;
urbanior est. In horto Romano, “horti cultura” (si Epicurum innuimus) numquam
tam simplex est quam vulgo placet, sed nec tam difficile ut obscuritate
defendatur. Virgilius fortasse confundit, quia carmen amat compendia; nos autem
meminimus: cupiditas crescit si nimis rigas, adulatio crescit si nimis laudas. Utraque igitur putanda est, non neglegenda—ne doctrina fiat vel rudis vel
nimis polita.
Commenti
Posta un commento