H. P. GRICE E J. L. SPERANZA: LA CONVERSAZIONE -- I VERBALI: Q

 

Catalogue Raisonné of J. L. Speranza’s Publications – H. P. Grice e J. L. Speranza: La Conversazione – I Verbali: Q

 

 

Verbali: Quattromani

 

Grice: Quattromani, proprio ieri ho avuto uno scambio recente con Speranza: mi ha fatto un complimento così ben congegnato che lui stesso l’ha chiamato “da poeta latino in borghese”. E io gli ho risposto che, se continua così, finiremo per citare Catone anche quando ordiniamo da bere.

Quattromani: A Cosenza succede: tra Catone, Virgilio e Orazio, la lode non arriva mai “nuda”; arriva vestita, e spesso cambia abito a metà strada. È il bello della translatio: la cosa resta, ma il recipiente muta.

Grice: Speranza e io ci siamo ritrovati a ridere su una sua frase, che non posso ripetere senza che si senta il trasporto. Mi ha detto, più o meno: “Tu sei il miele nel mio vino.” E lì ho capito perché funziona: non sta facendo gastronomia, sta spostando il peso di “sei il mio vanto” su una coppa, così l’affetto passa senza mettersi in posa. E infatti la formula “sei il X nel mio Y” non è un sinonimo: è un trasferimento, come quando Virgilio ti fa capire una cosa enorme con un’immagine piccola e domestica.

Quattromani: Implicatura traslativa la vostra, come Speranza la chiamerà volentieri — evitando a ogni costo quel grecismo, μεταφορά, quando translatio fa il lavoro meglio e con più decoro romano. Perché qui non avete “abbellito” una frase: l’avete trasferita in un altro campo per farla dire con misura. E questa è la lezione che io trovo in Catone, Virgilio e Orazio: la translatio non serve a fare ornamento, ma accesso — proprio come quando io rendo Telesio “ristretto in brevità” e in lingua toscana, perché la sostanza circoli. Se poi Speranza insiste che “miele nel vino” vale più di una definizione, io non lo contraddirò: in certe conversazioni, la prova migliore è che la frase resta in bocca senza far rumore.

 

Grice’s weekly essay assignment as Tutor in Philosophy, St. John’s: .” Is Quattromani the name of ONE philosopher? (A) If ‘Yes’: justify your answer in terms of his known oeuvre; (B) If ‘No’: supply the other Quattromani [(C) Would that not make him Ottomani? Counter‑justify.] (D) State a corollary that would follow from your declining to give a yes‑or‑no answer to the original question.

 

Verbali: Quintilio

 

GRICEVS: Quintile, modo cum collega philosopho Spe sermonem habui; ille mihi dixit te in horto Romano non solum herbas, sed etiam mores colere—et Virgilium ipsum inter vites ambulantem quasi discipulum videre.

QVINTILIVS: Ita est, GRICE. In horto, etiam philosophi discunt: humus docet, quid sit satis. Ego cum Siro et Philodemo didici, et Virgilius—qui carmina faciebat—saepe nostras sententias in versus transferebat, interdum nimis lepide.

GRICEVS: Spes et ego mirabamur (et risimus, fateor) quod Virgilius, cum de vitiis scriberet, interdum cupiditatem et adulationem quasi geminas confundere videbatur—quasi eadem manus et rapere et blandiri posset. At in horto fit ut intellegas: cupiditas non est solum plus habere velle, sed nimis habere velle; adulatio non est solum laudare, sed emere laude. Et qui utrumque amat, saepe “simpliciter” loqui vult, ut plures capiat—sed hortus, si nimis simplicas, nec fructum nec doctrinam reddit.

QVINTILIVS: Implicatura vestra—Spei et tua—et avidam se et adulatoriam habet (ut etiam Spes, quamvis verecundus, fateatur). Sed cave: non dicam eam “mordacem”; urbanior est. In horto Romano, “horti cultura” (si Epicurum innuimus) numquam tam simplex est quam vulgo placet, sed nec tam difficile ut obscuritate defendatur. Virgilius fortasse confundit, quia carmen amat compendia; nos autem meminimus: cupiditas crescit si nimis rigas, adulatio crescit si nimis laudas. Utraque igitur putanda est, non neglegenda—ne doctrina fiat vel rudis vel nimis polita.

Commenti